સમગ્ર દેશ અને ગુજરાત રાજ્યની સાથે ભરૂચ જિલ્લામાં પણ દિવાળીના પર્વની ધામધૂમપૂર્વક ઉજવણી કરવામાં આવી હતી. લોકોએ આતશબાજી અને ફટાકડા ફોડીને તહેવારની ખુશીઓ મનાવી હતી. જોકે, દિવાળીની ઉજવણી બાદ હવે તેની અસર પર્યાવરણ પર જોવા મળી રહી છે. ફટાકડામાંથી નીકળેલા ધુમાડા અને રજકણોના કારણે ભરૂચ સહિત આસપાસના વિસ્તારોમાં હવાની ગુણવત્તા કથળતાં પ્રદૂષણનો પ્રશ્ન ફરી ચર્ચામાં આવ્યો છે. વિવિધ માપન સ્ત્રોતોમાં ભરૂચનો એર ક્વોલિટી ઇન્ડેક્સ (AQI) 1300ને પાર થયાનો દાવો સામે આવતાં પર્યાવરણપ્રેમીઓ અને નાગરિકોમાં ચિંતા ફેલાઈ છે.
ઔદ્યોગિક વસાહતોની વચ્ચે આવેલા ભરૂચમાં સામાન્ય દિવસોમાં પણ હવાના પ્રદૂષણનો પ્રશ્ન ચર્ચાસ્પદ રહે છે. તેમાં દિવાળીની રાત્રે અને ત્યારબાદ વહેલી સવાર સુધી ફોડવામાં આવેલા ફટાકડાના ધુમાડાએ સ્થિતિને વધુ ગંભીર બનાવી હોવાની આશંકા છે. ભરૂચ, અંકલેશ્વર અને આસપાસના વિસ્તારોમાં સવારના સમયે વાતાવરણમાં ધુમાડો જોવા મળ્યો હતો. કેટલીક જગ્યાએ દ્રશ્યતા પણ ઓછી થઈ જતાં નાગરિકોને મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડ્યો હતો.
ભરૂચ અને અંકલેશ્વર વિસ્તારમાં મોટી સંખ્યામાં કેમિકલ, ફાર્માસ્યુટિકલ અને અન્ય ઔદ્યોગિક એકમો કાર્યરત છે. ઔદ્યોગિક પ્રવૃત્તિઓને કારણે અહીં હવાની ગુણવત્તા જાળવવી પહેલેથી જ એક મોટો પડકાર છે. આવા સંજોગોમાં દિવાળીના ફટાકડામાંથી નીકળતા ધુમાડા અને સૂક્ષ્મ રજકણો હવામાં ભળતાં પ્રદૂષણની સમસ્યા વધુ વકરવાની શક્યતા છે.
ખાસ કરીને ફટાકડામાંથી નીકળતા PM 2.5 અને PM 10 જેવા સૂક્ષ્મ રજકણો માનવ સ્વાસ્થ્ય માટે નુકસાનકારક બની શકે છે. આ રજકણો શ્વાસ મારફતે શરીરમાં પ્રવેશતાં આંખોમાં બળતરા, ઉધરસ, ગળામાં ખરાશ અને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ જેવી સમસ્યાઓ ઊભી કરી શકે છે. અસ્થમા, શ્વાસની બીમારી ધરાવતા દર્દીઓ, બાળકો અને વૃદ્ધોએ ખાસ સાવચેતી રાખવાની જરૂર છે.
એક્યુઆઈમાં વધારો આરોગ્ય માટે ચેતવણી સમાન
હવાની ગુણવત્તા માપવા માટે એર ક્વોલિટી ઇન્ડેક્સ (AQI)નો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે AQI 0થી 50 વચ્ચે હોય તો હવાની ગુણવત્તા સારી ગણાય છે. જ્યારે આંકડો વધે તેમ હવામાં પ્રદૂષણનું પ્રમાણ અને તેના કારણે આરોગ્ય પર થતી અસરોનું જોખમ પણ વધે છે. 400થી વધુનું સ્તર અત્યંત ગંભીર સ્થિતિ દર્શાવે છે.
ભરૂચમાં 1300થી વધુ AQI નોંધાયાનો દાવો સામે આવ્યો છે, જે ચિંતાજનક છે. જોકે, આ આંકડો કયા માપન કેન્દ્ર કે એપ્લિકેશન પરથી નોંધાયો છે તેની સત્તાવાર પુષ્ટિ જરૂરી છે. કારણ કે ભારતીય રાષ્ટ્રીય AQIના માપદંડમાં મહત્તમ શ્રેણી 500 સુધીની છે.
દિવાળીની ઉજવણી આનંદ અને ઉત્સાહનો પર્વ છે, પરંતુ તેની સાથે પર્યાવરણ અને માનવ સ્વાસ્થ્યની જવાબદારી પણ એટલી જ મહત્ત્વની છે. ભરૂચ જેવા ઔદ્યોગિક જિલ્લામાં હવાની ગુણવત્તા જાળવવા માટે ઔદ્યોગિક પ્રદૂષણનું નિયંત્રણ, નિયમિત હવા ગુણવત્તાની ચકાસણી અને નાગરિકોમાં પર્યાવરણ પ્રત્યે જાગૃતિ લાવવી જરૂરી બની છે. હવે પ્રદૂષણ નિયંત્રણ તંત્ર દ્વારા હવાની ગુણવત્તા અંગે સ્પષ્ટતા કરવામાં આવે અને જરૂરી પગલાં ભરવામાં આવે તેવી લોકમાંગ ઊઠી રહી છે.
