ભરૂચ જિલ્લાના હાંસોટ તાલુકામાં જોખમમાં મુકાયેલ (Endangered) પક્ષીની પ્રજાતિ ઇન્ડિયન સ્કિમર (Rynchops albicollis) ના દેખાવાથી સ્થાનિક પક્ષીપ્રેમીઓમાં ઉત્સાહ જોવા મળ્યો હતો. આ દુર્લભ પક્ષીનું નિરીક્ષણ ડૉ. ખુશી પટેલ, સમીર રાઠવા, ડી.વી. ડામોર (આર.એફ.ઓ. અંકલેશ્વર) અને વિશાલ મકવાણા એ કર્યું હતું. વિશિષ્ટ ચાંચ ધરાવતું આ જળપક્ષી આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે લુપ્તપ્રાય શ્રેણીમાં છે, અને તેનો આ વિસ્તારમાં દેખાવ સૂચવે છે કે ખંભાતનો અખાત અને તેના દરિયાકાંઠાના જલપ્લાવિત વિસ્તારો તેના આશ્રય માટે કેટલા મહત્વપૂર્ણ છે.
ઇન્ડિયન સ્કિમરને તેની નારંગી-પીળી ચાંચ વડે સરળતાથી ઓળખી શકાય છે, જેનો નીચેનો ભાગ ઉપરના ભાગ કરતાં અસામાન્ય રીતે લાંબો હોય છે. આ લાંબી ચાંચનો ઉપયોગ તે પાણીની સપાટી પર ‘સ્કિમ’ એટલે કે સપાટી પર ચાંચ ઘસી માછલી પકડવા માટે કરે છે.
આઇ.યુ.સી.એન. (IUCN) દ્વારા ‘ઇન્ડિયન સ્કિમર’ ને હાલમાં લુપ્તપ્રાય (Endangered) શ્રેણીમાં મૂકવામાં આવ્યું છે. ભારતમાં, આ પ્રજાતિ મુખ્યત્વે ચંબલ અને મહાનદી જેવી મોટી નદીઓની રેતાળ પટ્ટીઓ પર પ્રજનન કરે છે. જોકે, પ્રજનન ન હોય તેવા સમયે, તેઓ મોટી સંખ્યામાં સ્થળાંતર કરીને ગુજરાત અને આંધ્ર પ્રદેશના દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં આવે છે.છેલ્લા કેટલાક સમયમાં, ખંભાતના અખાતના સાબરમતીના મુખપ્રદેશ અને આસપાસના દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં મોટી સંખ્યામાં સ્કિમર જોવા મળ્યા છે. હાંસોટ નજીકના કાદવવાળા વિસ્તારો અને નદીના મુખ આ પક્ષીઓ માટે ખૂબ જ જરૂરી આરામ અને ખોરાક માટેનું સ્થળ પૂરું પાડે છે.
ઇન્ડિયન સ્કિમરની હાજરીને નદી અને દરિયાકાંઠાના ઇકોસિસ્ટમની તંદુરસ્તી માટેનું એક મહત્વપૂર્ણ બેરોમીટર માનવામાં આવે છે.
આ પક્ષીઓ તેમના પ્રજનન સ્થળો પર રેતી ખનન, ઔદ્યોગિક પ્રદૂષણ અને માનવ ગતિવિધિઓને કારણે ભારે જોખમનો સામનો કરી રહ્યા છે.
પક્ષીપ્રેમીઓને સલાહ આપવામાં આવે છે કે તેઓ આ દુર્લભ પક્ષીઓને સુરક્ષિત અંતરથી નિહાળે અને તેમના ખોરાક કે આરામમાં કોઈપણ પ્રકારની ખલેલ ન પહોંચાડે. હાંસોટ નજીક આ આઇકોનિક પક્ષીનું અસ્તિત્વ,ગુજરાતના નદી અને દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોના સંરક્ષણ માટેના પ્રયત્નોને વેગ આપે છે.
