ગુજરાત પ્રદેશ કોંગ્રેસ સમિતિના મહામંત્રી સંદીપ માંગરોલાએ દેશમાં ખાસ કરીને DAP ખાતરની ઉપલબ્ધતા, ખેડૂતોની હાલાકી અને કેન્દ્ર સરકારની ખાતર નીતિને લઈને ભાજપ સરકાર પર આકરા પ્રહાર કર્યા છે. તેમણે આક્ષેપ કર્યો કે સરકાર એક તરફ દેશમાં ખાતર પૂરતું હોવાના દાવા કરે છે, જ્યારે બીજી તરફ ખેડૂતોને વાવણીની સિઝનમાં ખાતર માટે લાઈનમાં ઊભા રહેવાની ફરજ પડી રહી છે.
માંગરોલાએ 31 જુલાઈ, 2026ના રોજ લોકસભામાં કોંગ્રેસના સાંસદ પ્રિયંકા ગાંધી વાડ્રા દ્વારા પૂછવામાં આવેલા પ્રશ્નના જવાબમાં કેન્દ્રના રસાયણ અને ખાતર મંત્રાલય દ્વારા રજૂ કરાયેલા આંકડાઓનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો.
DAP માટે આયાત પર નિર્ભરતા અંગે સવાલ
કોંગ્રેસના જણાવ્યા મુજબ, 2025-26 દરમિયાન દેશમાં 61.94 લાખ મેટ્રિક ટન DAPની આયાત કરવામાં આવી હતી, જ્યારે સ્થાનિક ઉત્પાદન 39.01 લાખ મેટ્રિક ટન રહ્યું હતું. આ ઉપરાંત MOPનું દેશમાં સ્થાનિક ઉત્પાદન થતું ન હોવાનું તથા 2025-26 દરમિયાન NPKની 37.08 લાખ મેટ્રિક ટન આયાત થઈ હોવાનું પણ પ્રેસનોટમાં જણાવાયું છે.
આ આંકડાઓના આધારે માંગરોલાએ કેન્દ્ર સરકારના ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ના દાવા સામે સવાલ ઉઠાવ્યો છે. તેમનો પ્રશ્ન છે કે જો ભારત ખાતરના ક્ષેત્રે આત્મનિર્ભર બની રહ્યું છે તો ખેડૂતો માટેના મહત્વના DAP ખાતર માટે આટલી મોટી માત્રામાં આયાત શા માટે કરવી પડે છે?
‘ખાતર પૂરતું છે તો ખેડૂતોને કેમ નથી મળતું?’
માંગરોલાએ કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા લોકસભામાં રજૂ કરાયેલા 1 એપ્રિલથી 27 જુલાઈ, 2026ના આંકડાઓનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ આ સમયગાળામાં DAPની પ્રો-રેટા જરૂરિયાત 34.67 લાખ મેટ્રિક ટન, ઉપલબ્ધતા 42.36 લાખ મેટ્રિક ટન અને ક્લોઝિંગ સ્ટોક 16.52 લાખ મેટ્રિક ટન દર્શાવવામાં આવ્યો હતો.
આ આંકડાઓને ટાંકીને કોંગ્રેસે સવાલ કર્યો છે કે જો સરકારના દાવા મુજબ DAPનો પૂરતો સ્ટોક ઉપલબ્ધ છે તો ખેડૂતોને ખાતર માટે લાઈનમાં કેમ ઊભા રહેવું પડે છે? ગોડાઉનમાં સ્ટોક હોય તો ગામડાઓ અને વેચાણ કેન્દ્રો સુધી ખાતર સમયસર કેમ પહોંચતું નથી? તેવા પ્રશ્નો પણ ઉઠાવવામાં આવ્યા છે.
ગુજરાતમાં પણ માંગ-ઉપલબ્ધતા અંગે સવાલ
કોંગ્રેસના જણાવ્યા મુજબ, ગુજરાતમાં 2023-24 દરમિયાન DAPની જરૂરિયાત 5.86 લાખ મેટ્રિક ટન સામે ઉપલબ્ધતા 6.71 લાખ મેટ્રિક ટન હતી. જ્યારે 2024-25માં 6.25 લાખ મેટ્રિક ટનની જરૂરિયાત સામે ઉપલબ્ધતા ઘટીને 5.84 લાખ મેટ્રિક ટન રહી હતી.
માંગરોલાએ કહ્યું કે ખેડૂતોને માત્ર સરકારી આંકડા કે જાહેરાતો નહીં, પરંતુ વાવણીના સમયે સમયસર ખાતર જોઈએ.
કેન્દ્ર-રાજ્ય વચ્ચે જવાબદારીની ખેંચતાણનો આક્ષેપ
માંગરોલાએ આરોપ લગાવ્યો કે ખેડૂતોને ખાતરની અછતનો સામનો કરવો પડે ત્યારે કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો એકબીજા પર જવાબદારી ઢોળે છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ કેન્દ્ર સરકાર માસિક સપ્લાય પ્લાન, ઓનલાઈન મોનિટરિંગ અને રેલવે મારફતે ખાતરની હેરફેર કરે છે, જ્યારે રાજ્ય સ્તરે જિલ્લા અને બ્લોક સ્તરે વિતરણની જવાબદારી રહે છે.
તેમણે કહ્યું કે ખેડૂતની મુશ્કેલીના સમયે કેન્દ્ર અને રાજ્ય એકબીજાને જવાબદાર ઠેરવવાને બદલે સંયુક્ત રીતે જવાબદારી સ્વીકારે અને ખેડૂતોને સમયસર ખાતર ઉપલબ્ધ કરાવે.
કોંગ્રેસે સરકાર સમક્ષ 8 માંગ મૂકી
કોંગ્રેસે ગુજરાતમાં તાલુકાવાર DAP, યુરિયા, NPK અને MOPનો વાસ્તવિક સ્ટોક જાહેર કરવાની માંગ કરી છે. આ ઉપરાંત દરેક જિલ્લામાં ખાતરની માંગ, ફાળવણી, આવક, વેચાણ અને બાકી સ્ટોકના આંકડા જાહેર કરવા, ખેડૂતોને લાંબી લાઈનમાં ઊભા ન રહેવું પડે તેવી વ્યવસ્થા કરવા તથા કાળા બજાર, સંગ્રહખોરી અને કૃત્રિમ અછત સામે કાર્યવાહી કરવાની માંગ કરવામાં આવી છે.
સાથે જ DAP સહિતના ફોસ્ફેટિક ખાતરના સ્થાનિક ઉત્પાદનને વધારવા અને કાચા માલની આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે સમયબદ્ધ રાષ્ટ્રીય યોજના બનાવવાની માંગ પણ કરવામાં આવી છે.
માંગરોલાએ અંતમાં આક્ષેપ કર્યો કે સરકારના કાગળ પરના સ્ટોક અને ખેડૂતો સુધી વાસ્તવમાં પહોંચતા ખાતર વચ્ચે જો કોઈ તફાવત હોય તો તેની સ્પષ્ટતા થવી જોઈએ. તેમણે જણાવ્યું કે ખેડૂતોને ભાષણ કે જાહેરાત નહીં પરંતુ સમયસર અને પૂરતા પ્રમાણમાં ખાતર જોઈએ અને આ મુદ્દે કોંગ્રેસ ખેડૂતોના હિતમાં સરકાર સામે અવાજ ઉઠાવતી રહેશે.
