જ્યારે તમે એવી જગ્યાએ જાઓ છો જ્યાં તે ખૂબ જ ગંદી હોય, ત્યારે તમને છીંક આવવા લાગે છે. કેટલીકવાર લોકોને અન્ય વસ્તુઓથી પણ એલર્જી હોય છે અને તેઓને છીંક આવવા લાગે છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે વ્યક્તિને શા માટે છીંક આવે છે અને અથવા છીંક દરમિયાન વ્યક્તિની આંખો કેમ બંધ થઈ જાય છે? આ ક્રિયાની પાછળ શરીર સાથે જોડાયેલું એક અનોખું રહસ્ય છે, તેના વિશે જાણતા પહેલા જાણી લો કે વ્યક્તિને શા માટે છીંક આવે છે.
છીંકવાની પ્રક્રિયા એ શરીરની એક સંરક્ષણ પદ્ધતિ છે જેના દ્વારા નાક અને ફેફસાંમાંથી હવા મોં અને નાક દ્વારા શરીરમાંથી બહાર નીકળી જાય છે. આ સિવાય જો કોઈ બેક્ટેરિયા કે વાયરસ કે કોઈ વસ્તુ નાકમાં પ્રવેશે છે તો તે છીંક મારવાથી બહાર આવે છે. આ વસ્તુઓ સિવાય પીપરીન, કેપ્સેસીન જેવા કેમિકલ્સ જે કાળી મરી અને મરચાંમાં જોવા મળે છે, તે નાકમાં જાય ત્યારે પણ શરીરમાં છીંક આવે છે જેથી આ રસાયણો નાકમાંથી તરત જ નીકળી જાય છે. કેટલીકવાર લોકોને સૂર્યમાંથી પણ છીંક આવે છે. આ સિવાય કેટલાક લોકો જ્યારે લાગણીશીલ હોય છે ત્યારે છીંક આવે છે.
હવે જ્યારે આપણને ખબર પડી છે કે છીંક મારવાથી મગજ આપણા શ્વાસનો રસ્તો સાફ કરે છે, તો ચાલો હવે જાણીએ કે છીંક આવતી વખતે આંખો કેમ બંધ થાય છે. વર્ષોથી લોકોમાં એક અફવા ખૂબ જ લોકપ્રિય છે. એટલે કે જો છીંક આવતી વખતે આંખો ખોલવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે તો છીંકના દબાણને કારણે આંખોની પ્યુપિલ્સ બહાર આવી જાય છે. પરંતુ આ માત્ર એક અફવા છે અને બીજું કંઈ નથી. વાસ્તવમાં, છીંક આવતી વખતે આંખો બંધ કરવી એ સ્વયંસંચાલિત ક્રિયા છે. આનો અર્થ એ છે કે આપણે તેના વિશે વિચારતા પણ નથી અને આપણું શરીર તે કરે છે.
વિજ્ઞાનીઓનું માનવું છે કે છીંક કરતી વખતે મોંમાંથી નીકળતા બેક્ટેરિયા આંખોમાં પ્રવેશી ન જાય તે માટે આંખો બંધ રાખવામાં આવે છે. હવે આંખો જાતે જ બંધ થઈ જાય છે, તેથી તે શા માટે બંધ થાય છે તેમાં કોઈ નુકસાન નથી, પરંતુ તમે આ રીફ્લેક્સ ક્રિયાને બંધ કરીને પણ આંખો ખુલ્લી રાખી શકો છો. પરંતુ તમારી આંખોમાં કીટાણુઓ પ્રવેશી ન જાય તે માટે આંખો બંધ રાખવામા જ શાણપણ રહેશે. ચોંટી ગયેલા હાથ તમને એ પણ કહે છે કે લોકો છીંક ખાતી વખતે આટલો જોરદાર અવાજ કેમ કરે છે. આપણે અગાઉ જણાવ્યું તેમ, ફેફસાંમાં ભરેલી હવા છીંક મારવાથી પણ બહાર આવે છે. આવી સ્થિતિમાં હવા બહાર આવવાનો અવાજ આવે છે. જેટલી હવા હશે, તેટલો વધુ અવાજ આવશે.
